De gedachte dat ons brein een perfecte, soevereine computer is die ons feilloos door het leven stuurt, is een hardnekkige illusie. Veel neurowetenschappelijke literatuur spreekt over het brein als de ultieme regisseur. Maar als we de romantiek weglaten en puur naar de biologie en de realiteit kijken, lijkt het brein vaak op iets heel anders: een opgelopen letsel waar we dagelijks mee moeten dealen.

Hier is een nuchtere column over die realiteit.

De Grote Regisseur? Eerder een Chronische Slijtageslag
We worden doodgegooid met boeken die ons vertellen hoe we ons brein kunnen ‘optimaliseren’, alsof het een glimmende sportwagen is die alleen de juiste brandstof nodig heeft. Maar iedereen die wel eens wakker ligt te peinzen over een ongemakkelijk gesprek uit 2014, weet dat die sportwagen fundamentele constructiefouten heeft.

Het menselijk brein is niet ontworpen voor de moderne wereld. Het is een organische structuur die door miljoenen jaren van evolutionaire compromissen aan elkaar hangt. Het is een stapeling van oude systemen waarop telkens een nieuw laagje is geplakt om te overleven in de savanne, niet om rustig te functioneren in een kantoortuin of achter een scherm.

Het brein als littekenweefsel
De aanname dat het brein ons ‘stuurt’ alsof het een bewuste, logische (geestelijke) entiteit is, negeert de dagelijkse realiteit van hoe het orgaan zich gedraagt. Het brein reageert niet; het incasseert en compenseert. Vanaf de geboorte wordt het blootgesteld aan prikkels, stress, trauma’s en biologische programmering.

Je zou het brein kunnen zien als een verzameling littekenweefsel. Elke ingesleten gewoonte, elke irrationele angst en elke automatische reactie is geen bewuste keuze van een sturende entiteit, maar de manier waarop het weefsel zich heeft gevormd na eerdere impact. Het sturen is vaak niets meer dan een reflex om verdere schade of pijn te voorkomen.

De mismatch met de realiteit
Het idee dat het brein een ‘letsel’ is, verklaart waarom het zo vaak conflicteert met wat we feitelijk willen of nodig hebben.

Het alarmsysteem (de amygdala) reageert op een kritische e-mail alsof er een roofdier voor de deur staat. Dit is geen sturing; dit is een storing in het systeem.

Het beloningssysteem raakt ontregeld door simpele prikkels, wat leidt tot patronen die destructief zijn voor het lichaam waar het in zit.

Het brein is geen foutloze gids. Het is een kwetsbaar, overprikkeld stuk weefsel dat constant probeert overeind te blijven in een omgeving waar het eigenlijk niet voor gemaakt is.

Kortom: Je wordt niet bestuurd door een alwetende computer. Je leeft met een complex, biologisch orgaan dat door ervaringen, evolutie en dagelijkse slijtage getekend is. Dat inzicht haalt de druk van de ketel: het verklaart waarom het vaak zo stroef loopt. Het is geen falen van de wil, het is de realiteit van de hardware.

Je brein wordt met name beïnvloed met adviezen, zo moet je het doen.. zo hoort het.. het is niet voor niets het grootste zenuwcentrum in je lichaam.
Het is de hardware die zelfsturing nodig heeft, de ziel: de eigen ik zonder beïnvloedingen.

Als het er is moet het goed functioneren en dat zijn gevechten die bepaalde ethiek kwesties moeten zien te doorbreken (autismes). Het is beïnvloedbaar door de prikkels die het opvangt, andere opvattingen..
Je weet zelf prima wat kan en niet. Bereik dat niveau op je eigen eigen-zinnige manier!